Hece Mecmuası’ndan 30. Yıla Özel Türk Tiyatrosu Sayısı

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Aylık edebiyat dergisi “Hece”, 30. yılında Türk tiyatrosunun birikimini, değerli isimlerini ve yeni sorunlarını farklı yönleriyle ele aldığı “Türk Tiyatrosu” özel sayısını okurla buluşturdu.

Türk tiyatrosunun tarihine ışık tutan iki ciltlik özel sayının editörlüğünü Doç. Dr. Koray Üstün ve Doç. Dr. Nurtaç Ergün Atbaşı üstlendi.

Derginin sunuş yazısında Üstün ve Atbaşı, “Kökleri asırlara uzanan sahne sanatlarımız ve iki asra yaklaşan metin temelli tiyatro geleneğimiz, bizi yine tiyatro okumaya çağırıyor. Müellif odaklı metin okumalarının yanı sıra Türk tiyatrosunu sahne, eğitim, tenkit alanlarında da emek veren isimler üzerine yazılarla da Türk tiyatrosunun farklı cephelerine dair yazılara yer verildi.” bilgisini paylaştı.

“Modern Türk tiyatrosunun ortaya çıkışı, temsil anlayışının köklü biçimde yeniden tanımlanmasıdır”

Atatürk Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Bünyamin Aydemir, birinci ciltteki “Modern Türk Tiyatrosunun İnşasında Osmanlı Kurucu Dinamikleri” başlıklı yazısında, “Modern Türk tiyatrosunun doğuşu biçimsel bir değişimin ötesinde, estetik, kurumsal ve zihinsel bir dönüşüm sürecidir. Klâsik seyirlik biçimler -ortaoyunu, meddah, Karagöz- doğaçlamaya dayalı, açık alan performansı karakteri taşıyan, dramatik metinden çok icraya yaslanan yapılardır. Çağdaş tiyatro ise metne dayalı dramatik kurgu, kapalı sahne yeri, dekor-kostüm-reji bütünlüğü ve profesyonel topluluk örgütlenmesi üzere ögelerle tanımlanır. Münasebetiyle çağdaş Türk tiyatrosunun ortaya çıkışı, temsil anlayışının esaslı biçimde yine tanımlanmasıdır.” değerlendirmesini yaptı.

Tiyatro eleştirmeni, müellif ve mütercim Prof. Dr. Ayşegül Yüksel, Türk tiyatrosu üzerine verdiği röportajda, dijitalleşme ve yeni jenerasyon izleme alışkanlıklarının tiyatronun geleceğini ve canlılık kavramını nasıl dönüştüreceğine değinerek, “Tiyatro ya çağın izleme alışkanlıkları doğrultusunda gelişerek daha çok teknoloji kullanmayı yeğleyecek ve sinema ile televizyon ile yarışacaktır, ya da tam bilakis, seyirciye çok farklı bir izleme tecrübesi sunarak, teknolojik gelişmelerden uzaklaşacaktır. Günümüzde tiyatro bu iki alternatif bağlamında bir kıymetlendirme süreci içindedir.” görüşlerini paylaştı.

Cihan Atakul, “Nazım Hikmet Ran Tiyatrosu ve Politik Tiyatro” başlıklı yazısında şairin tiyatro müellifliği yönüne işaret ederek, şu bilgileri verdi:

“Kurtuluş Savaşı sırasında yurtseverliği, anti emperyalist kimliği, yazdıkları, ürettikleri ve aksiyonları ile çağının öncü sanatkarlarından Nazım Hikmet bir aydın olarak, özgürlük çabasının sembol isimlerindendir. Savaş sırasında tanıştığı Alman Spartakist kümelerin niyetlerinden ve Ekim Devrimi’nin pratiklerinden hayli etkilenir. Bu sebeple Nazım Hikmet Moskova’ya gidip sosyalizmi daha yakından gözlemlemek için gereken adımları atar. Daha çok şair kimliği ile tanınan Nazım Hikmet roman, senaryo – sinema, tiyatro, mektup, öykü üzere birçok çeşitte çeşitli eserler sunarak Türkçenin gelişmesine kıymetli katkılar sunar. Tiyatro ise Nazım Hikmet için son derece özel bir alandır. Gençliğinin birinci evrelerinden vefat ettiği 1963 yılına kadar tiyatroya sürekli ilgilidir zira tiyatro sayesinde düşündüklerini aktarabilecek, geniş insan kitleleriyle buluşabilecek çok boyutlu olan bu alanı keşfeder.”

“Necip Fazıl, tiyatroyu sanatta bir tepe olarak tanımlar”

Türk tiyatrosuna akademisyen, eleştirmen ve yönetici olarak yarım asra yakın hizmet veren Prof. Dr. Dikmen Gürün de röportajında son 20 yılda alternatif tiyatro yerlerinin artmasına dair, “Alternatif tiyatro yerleri 2000’lerin başlarında, genç tiyatroların oluşmasıyla birebir paralelde ortaya çıktı. 1960’ların politik tiyatro hareketi Beyoğlu, Şişli ya da eski İstanbul semtlerinde tiyatroyu kucaklayan bir seyirci kitlesiyle kaynaşıyordu. Oyunlar kapalı gişe oynuyordu. Lakin 1980 faşist darbesiyle seyircide bir içe dönüş süreci başladı. O günlere ve daha öncesine, 1971 muhtırasının getirdiği şiddet ortamına dair ayrıntılara girmiyorum… 2000’lere gelindiğinde örneğin Beyoğlu’ndaki tiyatro yerleri da yoktur artık. Bugün pırıl pırıl genç kümeler genelde küçük yerlerde, tek kişilik ya da modüllü kurgu üzerine oturmuş bir dramatik müelliflik formu geliştiriyor. Bu gelişmeyi asla bir kopuş olarak değerlendirmiyorum. Yeni ve savlı bir arayış olarak bakıyorum.” sözlerini kullandı.

Ali Göçer de birinci cildin “1940 Sonrası Türk Tiyatrosu” kısmındaki “Necip Fazıl Tiyatrosu’nda Mistik Gerilim” başlıklı yazısında, şunları anlattı:

“Tiyatro öteki sanat yapıtlarından farklı olarak bize hem görsel hem işitsel hem sözel imkanlar sağlayarak bir dünya sunar. Onun için Necip Fazıl tiyatroyu tüm sanat tiplerinin üstüne koyar. İşte Necip Fazıl tiyatrosuna yaklaşırken onun tiyatrodan beklediği noktaları çözümlemeye çalışırken bu açıdan bakmak gerek. Necip Fazıl, tiyatroyu sanatta bir tepe olarak tanımlar. Onun bu yargısı tiyatronun bir sanat dalı olmasının yanında hayatın ta kendisi olarak canlı biçimde sergileniyor. İnsanlara sunmak istediği iletisi direkt ileten bir cins olmasından kaynaklanıyor. Sanatla ömrün birlikte sergilendiği tiyatroyu adeta deneysel bir alan olarak görüp, bunu bize en güzel gösterdiği oyun Necip Fazıl’ın ‘Bir Adam Yaratmak’ oyunu olmuştur.”

“Taner, oyunlarında insanın şartlandırılmış olmasını gündeme taşır”

Ertan Yıldırım, “1960 Sonrası Türk Tiyatrosu” kısmında “Türk Tiyatrosunun Bilge Kalemi: Haldun Taner” başlıklı yazısında, şunları kaleme aldı:

“Yaptığı çalışmalar, yetiştirdiği öğrencilerle Türk edebiyatının ve tiyatrosunun öncü isimlerinden Haldun Taner, Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatı içerisinde Türk tiyatrosundaki öncü rolü ve özgün öyküleriyle öne çıkmış entelektüel bir sanatçıdır. Yapıtlarıyla yaşadığı periyoda ışık tutan müellif, Türk toplumunda yaşanan toplumsal değişim ve dönüşümleri ‘insan problemine’ odaklanarak anlamaya/anlamlandırmaya çalışmıştır. Onun sanat eforu içinde, hem klâsik ögelerin hem de çağdaş yaklaşımların izleri görülür. Taner, oyunlarında insanın şartlandırılmış olmasını gündeme taşır. Bu şartlanmışlık, beşerde yarattığı körlükle mizaha kapı aralar. Beklentilerin tersine kurgularında kötüyü cezalandırmayan müellif, olaylara ve kahramanlara aralı durarak seyirciyi olayın kurgusuna dahil eder.”

“Nuri Pakdil’in Tiyatro Eserleri: ‘Tanrı Tiyatroya Girecek'” başlıklı yazısında Atıf Bedir de Pakdil’in şiir, deneme, günlük üzere yazınsal cinslerin yanında tiyatro oyunları da yazdığına dikkati çekerek, şu bilgileri verdi:

“Maraş Lisesinde öğrenci iken Cevat Fehmi Başkut’un Paydos isimli piyesinde Muallim Murtaza rolünü oynamıştır. Pakdil, kalem oynattığı her edebi tıpta olduğu üzere tiyatro oyunlarında da insanlığı uyarmayı ve şuur aşılayarak bir yol göstermeyi amaçlamıştır. Tiyatro oyunu yazmaktaki hedefini ‘Tanrı Tiyatroya Girecek’ isimli yazıda şu biçimde açıklamıştır, ‘Tanrısız bir dünya kurmak için herkes birleşmiştir güya. İşte burada çıkıyor ortaya tiyatro, tiyatronun özgörevi: Tanrı’yı beşere yine duyumsatmak. Yine insanı göğe baktırmak, gökle yer arasında bağlantılar kurdurmak. Tanrı’yı algılatmayı hedef edinmeyen bir tiyatro olamaz, yaşayamaz artık. Zira yeryüzü, tanrısızlığa, bundan daha ileri bir noktada dayanamaz artık. ya Tanrı’yı algılayacağız ya da öleceğiz toptan.'”

“Geleneksel Türk Tiyatrosu”, “Dönemler, İsimler, Eserler”, “Tiyatroya Kavramsal ve Kuramsal Bakışlar”, “Türk Tiyatrosuna Emek Verenler” kısımlarının de yer aldığı sayı, okuyucuya geniş kapsamlı bir içerik sunuyor.

Batı tiyatrosu, çağdaş Afrika draması, İran, Arap, Rus, Azerbaycan, Özbek, Kazak ve Tatar tiyatrolarının da ele alındığı sayıda ayrıyeten “Tanıklıklar” kısmında Nevra Serezli, Suna Keskin, Füsun Erbulak, Salih Kalyon, Rahmi Dilligil, Melek Baykal, Cem Davran ve Pınar Çekirge ile röportajlar okurlarla buluşuyor.